تلاش های ذهنی من

اگر از فرصت طلبي هاي حاكماني كه براي كسب ثروت دين را بهانه غارت مي كردند درگذريم به طور كلي در نظام حقوقي اسلام و آموزش هاي آن به دلايلي كه ذكر شد زمينه مساعدي براي رشد آسان گيري و مدارا با ساير اديان وجود دارد

"تحمل" يك مفهوم حقوقي است كه با ضمانت قانون در جامعه اجرا مي شود. در حالي كه "تساهل و تسامح" بيشتر يك مفهوم اخلاقي است و ضامن اصلي پياده شدن در جامعه نيز اخلاقيات و وجدان و احساسات افراد است

به نظر مي رسد اين افراط گرايي ديني و خشونت هاي حاصل از آن عمري طولاني نخواهد داشت و وزش اين بادهاي مسموم فروكش خواهد كرد، زيرا ارزش هايي كه مدرنيته در اين جوامع ايجاد كرده ريشه دارتر از آن است كه با اين بادهاي مسموم ريشه كن شوند

دكتر محمد برقعي

تساهل و تسامح

تساهل: آسان گرفتن و سهل گرفتن بر يكديگر و آسان گفتن

تسامح: به نرمي رفتار كردن، مدارا كردن

                                                           فرهنگ معين

اسلام از همان آغاز پيدايش ناگزير به همزيستي با ساير اديان بود. مسيحيتي كه چون او تماميتخواه بود قرن ها پيش از آن به وجود آمده بود و در همان زادگاه او پيرواني داشت. يهوديت نيز همچنين. به علاوه اسلام در كنار آن دو خود را از تبار اديان ابراهيمي مي دانست و لذا حقانيت آنان را انكار نمي توانست. دين زرتشتي نيز كه مفاهيمي فراقومي داشت، اما انحصارطلب نبود، همسايه او بود و از همان آغاز يكي از نزديك ترين ياران پيامبر سلمان فارسي، پرورده آن مكتب بود.

همين ضرورت ها انديشه تساهل و تسامح را در آموزش هاي اسلام وارد كرد كه هميشه همسايگي و همزيستي چنين مي كند. از جمله در مورد ‌مسيحيان  كشورهاي غربي يا اروپا به دليل انزواي جغرافيايي شان ديديم كه تنگ نظري و مخالفت با هر غيرمسيحي بسيار قوي بود و هر غيرمسيحي را كافر مي دانستند و هر جا كه فرصت مي يافتند قتل عام مي كردند چه در جنگ هاي صليبي و چه پس از باز پس گرفتن اسپانيا از مسلمانان. در حالي كه مسيحيان روم شرقي كه هزار سال در استانبول بودند و مسلمانان آنان را، نه ساكنان رم و كليساي كاتوليك را، به نام رومي مي شناسند رابطه اي مثل دو همسايه با مسلمانان داشتند جنگ بر سر قدرت و در عين حال آشتي و احترام متقابل پس از آن.

دكتر محمد برقعي

در بخش نخست بحث شد‌ كه كثرت گرايي ديني مشكل تنها دو دين اسلام و مسيحيت است، زيرا تنها اين دو دين هستند كه مدعي داشتن راه نجات انحصاري براي تمام بشريت در همه ادوار تاريخي هستند. همچنين اين هر دو به گناه اوليه انسان اعتقاد دارند. گناهي كه نشان غفلت و وسوسه پذيري انسان است پس هدايت الهي براي سعادت او لازم است. از اين روي نجات و راهنمايي همه انسانها را وظيفه خود مي دانند و در طول تاريخ هم به شيوه تبليغي و صلح آميز يا از طريق اعمال زور و تهاجم نظامي به دنبال اين مقصود بوده اند.

در مقابل انديشمندان و روشن انديشان اين دو دين نيز هر كدام از زاويه اي متناسب با زمان و مكان خود براي مصونيت ساير اديان و نظام هاي عقيدتي از دست اندازي متعصبان دين شان كوشش كرده اند. در جهان مسيحيت "تحمل" Tolerance مطرح شد و در جهان اسلام تساهل و تسامح. در ذيل به تعريف اين دو مفهوم، چگونگي پيدايش آنها و تفاوتشان با يكديگر و بالاخره به كاربردشان در جهان امروز مي پردازيم.

دكتر محمد برقعي

موضوع كثرت گرايي ديني بحث روز است، اما در بسياري از موارد به جاي فهم دقيق مسئله و موضع گيري بر مبناي شناخت درست، خيال و ذهنيت به كار مي رود و خشم از عملكرد نظام حاكم ما را به كج راهه مي برد. مثلا روش و نظريه كثرت گرايي در غرب آرماني ساخته مي شود كه گويي تنهاترين و كامل ترين راه براي دستيابي به اين مقصد است، و يا وقتي اين بحث با غرور ملي در هم مي آميزد كساني با نقل مطالب نوشته بر كتيبه ها و شواهد آوردن از تاريخ ايران در قبل از اسلام، مدعي اين ادعاي خام مي شوند كه شاهان ايران باستان، و بر فراز همه كوروش، از سر آزادمنشي مبلغ آزادي همه مذاهب بوده و به آزادي اديان باور داشته اند و لذا از چند هزار سال قبل پيشگام عمل به حقوق بشر بوده اند. ايرانيان به تنگ آمده از ستم و زورگويي و تنگ نظري حاكم نيز اين سخن غرور آميز را با جان و دل مي خرند و با سربلندي مي گويند ما ايرانيان پيش از همه ملل به آزادي اديان معتقد بوده ايم و انحصارگرايي ديني متعلق به اعراب و به اسلام به زور آمده است.

محمد برقعي

آقاي مجيد زربخش در نوشته خود "نگاهي بر همايش اتحاديه جمهوريخواهان" نقل قولي از بنده آورده بودند تا ثابت كنند كه اين جمع به ادعاي خودشان به دنبال وابستگي به آمريكا هستند. اگر اين مصادره به مطلوب و استفاد‌ه نادرست محدود به شخص خود من بود بر روال سنت ديرينه ام از كنار آن ميگذشتم. اما چون جمعي را در معرض اتهام قرار‌ داده اند ناگزير شدم كه پاسخي بنويسم به اميد آنكه گامي باشد براي شفاف تر شدن موضع "اتحاد جمهوريخواهان".

مطالب آقاي زربخش جهت نقد و نفي راه "اتحاديه جمهوريخواهان" و عدم سلامت سياسي اين جمع بر دو محور استوار بود يكي طرح كارنامه سياسي سازمانها و افرادي كه در اين اتحاد‌ نقشي اصلي دارند، ديگري بررسي طرحها و مصوبات "اتحاديه جمهوريخواهان" تا خطاها و آلودگي هاي آنها را برملا كنند.

محمد‌ برقعي

احكام سياسي آيت اله سيستاني از پشتوانه عظيم مشروعيت ديني برخوردار است؛ در حالي كه مشروعيت نظرات آيت اله خامنه اي تنها متكي به قدرت سياسي است و بر هيچ مسلماني تعيين تكليف نميكند

هميشه در طول تاريخ رويكرد جوامع (نه افراد) به مذهب به دليل پاسخگويي مذهب به يك يا چند‌ نياز مادي و عيني جامعه در آن زمان است. رهبريت آيت الله خميني و صفت اسلامي يافتن انقلاب ايران نيز از همين قاعده پيروي كرد و اقبالي كه در اين ايام به آيت الله سيستاني در عراق ميشود نيز به پيروي از همين اصل است. به همين سبب چشم جهان اسلام و به تبع آن قدرتهاي سياسي در جهان نيز بر او و حركتهايش دوخته شده است.

پيروزي وي پي آمدهاي بسيار سختي براي روحانيون حاكم در ايران و عكس العمل هاي بسياري در جهان اسلام خواهد‌ داشت. پيش از بررسي اثرات رهبري او بر ايران بجا است اشارتي فهرست وار به امتيازات و اشكالات حركتي كه رهبريش را ايشان دارند، بشود.

دكتر محمد برقعي

اين روزها ملي ـ مذهبيون به عنوان دشمن اصلي نظام ـ بخوانيد بخش روحانيون حاكم ـ قلمداد ميشوند و زندانها پر است از اين شخصيت ها و مقامات قضايي گويي كاري ندارند جز دستگيري ، زنداني و آزاد كردن ايشان، آن هم همراه با آزار و شكنجه اي به قصد شكستن كامل جسم و روح آنان. شايد اگر فشار مردم و افكار جهانيان و نيروهاي خارج از كشور، كه در اين بسيج نقشي به سزا دارد، نبود بسياري از اين جماعت را از دم تيغ ميگذراندند. اما آيا اين دشمني چيز تازه اي است يا از همان اولين روزهاي انقلاب آغاز شد؟ اگر حالت دوم صادق است چرا حالا اين مسئله مطرح شده و يك چنين حمله وسيع و همه جانبه اي از سوي روحانيت حاكم، و يارانشان در جناح راست، عليه ملي ـ مذهبي ها آغاز شده است؟

هنوز چند روز نبود كه امام از هواپيماي معروف پياده شده بودند كه دو نامه از سوي دو شخصيت سياسي ـ مذهبي، با سوابق مبارزاتي، به دست ايشان رسيد. نويسندگان هر دو نامه از امام خواسته بودند كه اجازه ندهند از ايشان بت ساخته شود و تصويرشان را به جاي عكس شاه بر همه جا بنشانند

محمد برقعي

براي تبادل نظر و سرگرمي اعضاء يا گروههايي كه ميخواهند با سياست درون كشور رابطه داشته و در آن نقش داشته باشند، و دسته دوم هميشه با سئوالاتي چند از اين دست روبرو

سازمانها و گروههاي سياسي خارج‌ از كشور دو گونه هستند يا محفلي جدا از ايران و مركزي هستند: آيا يك حزب مستقل هستند يا يك مجموعه پشتيبان؟ آيا يك مركز توليد فكر هستند يا يك مجموعه عملي و اجرايي؟ آيا آنان بايد پيرو سياست هاي داخل باشند يا خط مستقل خود را ميتوانند داشته باشند؟ پاسخ به اين سئوالات است كه نوع تشكيلات و اساسنامه اين جمع را معلوم ميكند.

پاسخ به هر يك از اين سئوالات در گرو يك پرسش اساسي است و آن كه يك گروه سياسي خارج‌ از كشور چه "هويتي" ميتواند داشته باشد؟

محمد برقعي

اصلاح طلبان هم چنان بايد بدانند كه تحريم انتخابات ـ نه حذف شدنشان توسط رقيبي كه شرايط بازي را نميپذيرد ـ نيز آنان را دچار مشكلات نظري و اصولي خواهد كرد. زيرا به اين ترتيب آنان اصل مبارزات قانوني و مدني را نفي كرده و هويت خود را به عنوان نيروي اصلاح طلب مخدوش كرده اند

محمد برقعي

محمد برقعي

محمد برقعي

كلامي چند با  نيروهاي اپوزيسيون

بخش سوم اين نوشتار سخني است با نيروهاي مترقي اپوزيسيون كه به نوعي پذيراي همكاري با سلطنت طلبان (پهلوي طلبان) شده اند. از همراهي با آنان در مواضع مشترك، دعوت آنان به جلسات خود، همراهي با آنان در طرح رفراندوم و ديگر طرحها تا حضور مشترك در صحنه مبارزات و دعوت مشترك به راه پيمايي و تظاهرات. اما پيش از پرداختن به اصل موضوع لازم است دو نكته را كاملا روشن كنم.

الف ــ انتقام و نبش قبر: پرداختن به كارنامه خاندان پهلوي و از اين رهگذر رد صلاحيت شاهزاده رضا پهلوي، تا آنكه تن به يك توبه واقعي نه حرفي بدهند، به انگيزه انتقام جويي يا نبش قبر تاريخي نيست و همچنين به دليل آن نيست كه فرض امكان بازگشت سلطنت وجود دارد. بلكه مسئله حال و شرايط كنوني امروز ايران و جهان است. با نگاهي به دو هدف:

1ــ ‌استقلال: با محكوم كردن سمبل كودتا و وابستگي به قدرتهاي متجاوز مانع رشد انديشه دريوزگي از قدرتهاي بيگانه جهت تعيين سرنوشت ايران و تكرار ماجراي عراق نشويم.

2ــ‌ پاسخگويي: با طرد گنهكاران سابق به حاكمان موجود بگوييم كه به اميد اين خيال كه ملت جنايات و خيانتهاي آنان را خواهد بخشيد، اين چنين تركتازي نكنند بلكه بدانند تا آنان را به سزاي اعمال خود نرسانيم لحظه اي از پا نخواهيم نشست.

ب ــ همانگونه كه در بخشهاي پيشين استدلال شد "سلطنت طلب" يا "مشروطه خواه" به عنوان يك نظريه سياسي عينيت خارجي ندارد، بلكه هر نامي براي آن برگزينند نام واقعي آن "پهلوي طلب" است. لذا هر فرد يا گروهي كه اينان را ميپذيرند يعني صلاحيت خاندان پهلوي را براي حكومت كردن تاييد كرده است منتهي حداكثر حكومت سلطنتي را نوع حكومت مطلوب خود نميداند.